Pha sơn, phun thuốc trừ sâu, vệ sinh bồn hoá chất, làm việc trong xưởng mạ… đều sinh ra hơi và khí độc mà khẩu trang vải hay khẩu trang y tế không cản được. Lúc này cần khẩu trang phòng độc có phin lọc than hoạt tính. Nhưng phin lọc có nhiều loại, mỗi loại chỉ lọc được một nhóm khí. Chọn sai phin thì đeo cũng như không. Bài này giúp bạn đọc ký hiệu màu trên phin, chọn đúng loại theo hoá chất, đeo kín và biết lúc nào phải thay.
Khẩu trang phòng độc hoạt động như thế nào?
Loại thường dùng trong công nghiệp là mặt nạ nửa mặt (che mũi và miệng) bằng cao su hoặc silicon, có một hoặc hai phin lọc gắn hai bên. Khi hít vào, không khí đi qua phin. Bên trong phin là than hoạt tính đã được xử lý để giữ lại một nhóm khí hoặc hơi nhất định. Khi thở ra, khí đi qua van thở ra ở phía trước.
Ngoài phin lọc khí, có thể gắn thêm tấm lọc bụi phía ngoài để chặn bụi, sương sơn, sương hoá chất. Nếu hoá chất gây cay mắt, nên dùng mặt nạ toàn mặt hoặc đeo thêm kính bảo hộ kín.
Đọc ký hiệu màu trên phin lọc
Nhiều phin lọc trên thị trường dùng mã chữ và màu theo tiêu chuẩn châu Âu. Bảng dưới là các loại phổ biến:
| Mã | Màu | Lọc được | Ví dụ công việc |
|---|---|---|---|
| A | Nâu | Hơi hữu cơ (dung môi, xăng, sơn, keo) | Pha sơn, phun sơn, dán keo, in ấn |
| B | Xám | Khí vô cơ (clo, hydro sunfua…) | Xử lý nước, hồ bơi, xử lý nước thải |
| E | Vàng | Khí axit (SO2, HCl…) | Tẩy rửa bằng axit, mạ điện |
| K | Xanh lá | Amoniac và dẫn xuất | Kho lạnh dùng NH3, chăn nuôi, phân bón |
| P | Trắng | Bụi, sương (hạt) | Mài, cắt, phun hoá chất dạng sương |
Có phin kết hợp nhiều mã (ví dụ ABEK) để dùng khi tiếp xúc nhiều loại khí. Phin của một số hãng dùng mã riêng, vì vậy luôn đọc hướng dẫn in trên hộp phin và đối chiếu với bảng dữ liệu an toàn (MSDS) của hoá chất bạn đang dùng.
Cách chọn khẩu trang phòng độc hóa chất theo công việc
- Xác định hoá chất: đọc nhãn và MSDS để biết là dung môi hữu cơ, khí axit, amoniac hay loại khác.
- Chọn phin đúng nhóm: theo bảng màu ở trên. Pha sơn, dung môi thì phin A (hơi hữu cơ) là phổ biến nhất.
- Có bụi, sương thì thêm tấm lọc bụi. Phun sơn tạo cả hơi dung môi lẫn sương sơn, nên cần cả phin hơi hữu cơ và tấm lọc bụi.
- Chọn kiểu mặt nạ: nửa mặt cho phần lớn công việc; toàn mặt khi hoá chất gây kích ứng mắt hoặc nồng độ cao hơn.
- Chọn cỡ vừa mặt: mặt nạ có nhiều cỡ. Mặt nạ hở thì phin tốt mấy cũng không có tác dụng.
Khi nào KHÔNG được dùng mặt nạ lọc?
Mặt nạ lọc chỉ lọc không khí xung quanh, không tạo ra oxy. Không dùng mặt nạ lọc trong các trường hợp:
- Không gian kín, thiếu oxy: bồn chứa, hầm, cống, hố ga, khoang tàu.
- Không biết đó là khí gì, hoặc nồng độ rất cao (ví dụ rò rỉ lớn).
- Khí không có mùi, không có dấu hiệu báo khi phin hết tác dụng, mà nhà sản xuất không có phin phù hợp.
Những tình huống này cần thiết bị thở cấp khí (bình dưỡng khí) và quy trình làm việc trong không gian hạn chế.
Đeo kín và tự kiểm tra trước mỗi lần dùng
- Đặt mặt nạ lên mũi và miệng, kéo dây đai trên đầu rồi cài dây dưới gáy. Siết vừa đủ, không quá chặt.
- Kiểm tra áp suất âm: lấy lòng bàn tay bịt hai mặt phin, hít nhẹ vào. Mặt nạ phải hơi xẹp vào mặt và giữ nguyên vài giây, không có khí lọt vào ở mép.
- Kiểm tra áp suất dương: bịt van thở ra, thở nhẹ ra. Mặt nạ phồng lên một chút, không có khí thoát ra ở mép.
- Thấy hở thì chỉnh lại dây hoặc vị trí, rồi kiểm tra lại.
Râu, tóc mai dài, kính cận đè lên mép mặt nạ đều làm hở. Người phải đeo mặt nạ thường xuyên nên cạo râu ở vùng tiếp xúc.
Khi nào phải thay phin lọc?
- Ngửi thấy mùi hoặc cảm thấy vị hoá chất khi đang đeo: phin đã bão hoà, ra khỏi khu vực và thay ngay.
- Thở thấy nặng hơn bình thường (với tấm lọc bụi): tấm lọc đã bị bít.
- Theo lịch thay của đơn vị, dựa vào khuyến cáo nhà sản xuất và mức độ tiếp xúc.
- Phin đã mở ra dùng thì than hoạt tính vẫn hút ẩm, hút khí xung quanh dù không đeo. Sau ca làm, cất phin trong túi kín để kéo dài thời gian dùng.
Vệ sinh và bảo quản mặt nạ
- Tháo phin, rửa thân mặt nạ bằng nước ấm và xà phòng nhẹ, để khô tự nhiên.
- Kiểm tra van hít vào, van thở ra không rách, không cong vênh.
- Cất trong hộp hoặc túi kín, tránh nắng và nơi có hoá chất.
- Mỗi người dùng mặt nạ riêng.
Câu hỏi thường gặp
Khẩu trang than hoạt tính loại vải có thay được mặt nạ phin lọc không?
Không. Lớp than mỏng trong khẩu trang vải chỉ giảm mùi nhẹ, không đủ để bảo vệ khi làm việc với hoá chất.
Phun thuốc trừ sâu nên dùng phin gì?
Thường cần phin hơi hữu cơ kèm tấm lọc bụi để chặn cả hơi lẫn sương thuốc. Hãy đọc hướng dẫn an toàn trên nhãn thuốc để chọn chính xác.
Một phin lọc dùng được bao lâu?
Không có con số chung. Tuỳ nồng độ, thời gian tiếp xúc, độ ẩm và nhiệt độ. Nồng độ càng cao thì phin hết tác dụng càng nhanh.
Bảo Hộ Việt Nam có sẵn bán mặt nạ phòng độc, phin lọc, tấm lọc và phụ kiện, trong đó có bộ mặt nạ nửa mặt 7200 kèm phin và tấm lọc. Liên hệ để được tư vấn chọn phin theo hoá chất bạn đang dùng. Tìm hiểu thêm tại Wikipedia (Respirator).