Mũ bảo hộ mới mua thường được giao rời: một vỏ mũ và một bộ quai đội đầu bên trong. Lắp sai, mũ lỏng lẻo, dễ rơi và không còn khả năng giảm lực khi có vật rơi trúng đầu. Bài này hướng dẫn cách lắp mũ bảo hộ lao động đúng từng bước, cách chỉnh vừa đầu, đội cho đúng và những thói quen làm hỏng mũ mà nhiều người không để ý.
Cấu tạo cơ bản của một chiếc mũ bảo hộ
- Vỏ mũ: lớp nhựa cứng bên ngoài, chịu va đập và đâm xuyên.
- Bộ quai đội đầu (lồng mũ): các dây đai bên trong, thường có 4 hoặc 6 điểm cài vào vỏ. Bộ quai giữ cho đầu cách vỏ mũ một khoảng, nhờ đó lực va đập được phân tán và giảm bớt trước khi tới đầu.
- Vòng đầu và bộ chỉnh cỡ: dạng núm vặn hoặc khoá cài nhiều nấc ở phía sau, để chỉnh vừa chu vi đầu.
- Băng thấm mồ hôi: miếng đệm phía trán, có loại có xốp.
- Quai cằm: giữ mũ không rơi khi cúi người, leo trèo hoặc có gió.
Cách lắp mũ bảo hộ lao động: 5 bước
- Xác định phía trước, phía sau. Phía trước bộ quai là phần có băng thấm mồ hôi. Phía sau là núm vặn hoặc khoá chỉnh cỡ. Vành mũ lưỡi trai luôn ở phía trước.
- Cài các chân quai vào khe trên vỏ. Bên trong vỏ có 4 hoặc 6 khe nhựa. Ấn từng chân quai vào đúng khe cho đến khi nghe “tách”. Làm lần lượt theo đường chéo để bộ quai không bị lệch.
- Kiểm tra độ chắc. Kéo nhẹ từng chân quai, không chân nào được bung ra. Nhìn từ trên xuống, bộ quai phải nằm cân, không xoắn.
- Kiểm tra khoảng hở trên đỉnh đầu. Giữa đỉnh bộ quai và mặt trong vỏ mũ phải có khoảng trống. Không nhét khăn, mũ vải dày hay vật gì khác vào khoảng này vì nó là “vùng giảm chấn”.
- Lắp quai cằm (nếu có): cài hai đầu quai vào móc hai bên vỏ hoặc vòng đầu.
Cách chỉnh mũ vừa đầu
- Nới rộng núm vặn hoặc khoá phía sau hết cỡ.
- Đội mũ lên, vành mũ song song với mặt đất, phía trước cách lông mày khoảng một đến hai đốt ngón tay.
- Vặn núm theo chiều siết (hoặc cài khoá vào nấc nhỏ hơn) đến khi mũ ôm đầu chắc nhưng không gây đau.
- Thử cúi người, lắc đầu nhẹ: mũ không xoay, không trượt về phía trước.
- Chỉnh quai cằm vừa khít, chỉ lọt khoảng một ngón tay.
Một số loại mũ còn cho chỉnh độ cao vòng đầu. Nếu mũ ngồi quá thấp che mắt hoặc quá cao lộ trán, hãy đổi nấc độ cao ở các chân quai.
Đội mũ bảo hộ thế nào cho đúng?
- Không đội ngược trừ khi nhà sản xuất cho phép và đã lắp lại bộ quai theo chiều ngược.
- Không đội lệch ra sau gáy: phần trán sẽ không được che.
- Không đội mũ khác bên trong mũ bảo hộ. Mùa lạnh nên dùng lót mũ chuyên dụng.
- Luôn cài quai cằm khi làm việc trên cao, trên giàn giáo, cạnh mép sàn.
Mũ có xốp hay không xốp: chọn loại nào?
Cùng một kiểu vỏ, nhiều mẫu mũ có hai lựa chọn: có lớp xốp lót bên trong vỏ hoặc không có. Mỗi loại hợp với một kiểu công việc:
- Mũ có xốp: lớp xốp giúp giảm thêm lực va đập và làm mũ êm hơn. Hợp với công trường xây dựng, khu vực có nguy cơ vật rơi, người phải đội mũ cả ngày. Nhược điểm là nóng hơn một chút vào mùa hè.
- Mũ không xốp: nhẹ, thoáng, giá thấp hơn. Hợp với nhà xưởng có mái che, kho bãi, người đi kiểm tra, khách tham quan công trình.
Ví dụ, dòng Nhật Quang N30 có cả bản có xốp và bản không xốp. Cách lắp quai và chỉnh cỡ của hai bản giống nhau. Khi đặt mua cho cả đội, nên chọn một loại thống nhất theo môi trường làm việc chính, sau đó bổ sung loại kia cho những vị trí đặc thù.
Dù chọn loại nào, vẫn phải lắp đủ bộ quai bên trong. Lớp xốp không thay thế được bộ quai, vì chính khoảng hở giữa quai và vỏ mới là phần giúp giảm chấn chủ yếu.
Những thói quen làm hỏng mũ
- Khoan lỗ, đục vỏ để gắn đồ hoặc cho thoáng: làm yếu kết cấu vỏ.
- Sơn, dán decal bằng keo có dung môi mạnh: một số dung môi làm nhựa giòn. Chỉ dán nhãn theo khuyến cáo của nhà sản xuất.
- Để mũ trên taplô ô tô, ngoài nắng cả ngày: nhiệt và tia UV làm nhựa lão hoá nhanh.
- Ngồi lên mũ, dùng mũ đựng đồ, ném mũ xuống đất.
- Tiếp tục dùng mũ sau khi đã bị va đập mạnh, dù nhìn bên ngoài không thấy nứt.
Khi nào cần thay mũ bảo hộ?
- Vỏ mũ bị nứt, lõm, biến dạng, hoặc đã chịu một cú va đập mạnh.
- Nhựa bị phai màu, có vết rạn nhỏ, sờ vào thấy phấn bột: dấu hiệu lão hoá do nắng.
- Bộ quai bị đứt, chân cài gãy, núm vặn không còn giữ chặt. Lúc này có thể chỉ cần thay phụ kiện cho mũ như bộ quai mới, nếu vỏ còn tốt.
- Đã quá thời hạn sử dụng nhà sản xuất khuyến cáo (thường in hoặc dập nổi bên trong vỏ).
Mẹo phổ biến cách lắp mũ bảo hộ lao động cho cả đội
Với công trình hoặc xưởng có nhiều công nhân mới, người phụ trách nên lắp sẵn bộ quai cho toàn bộ mũ trước khi phát, rồi hướng dẫn mỗi người tự chỉnh cỡ. Cách này tránh tình trạng công nhân lắp ngược quai hoặc bỏ luôn bộ quai, chỉ đội vỏ mũ. Có thể dán tên hoặc mã số ở mặt trong vỏ để mỗi người dùng đúng mũ của mình, tiện cho vệ sinh và theo dõi thời hạn thay.
Câu hỏi thường gặp
Mũ 4 quai và 6 quai khác nhau thế nào?
Bộ quai 6 điểm phân tán lực đều hơn và thường êm hơn khi đội lâu. Mũ 4 quai gọn, giá dễ chịu, phù hợp nhiều công việc phổ thông.
Núm vặn hay khoá cài tốt hơn?
Núm vặn chỉnh nhanh, chính xác, tiện cho người phải đeo tháo nhiều lần. Khoá cài đơn giản, ít hỏng. Cả hai đều dùng tốt nếu chỉnh vừa đầu.
Có nên dùng mũ màu khác nhau trên công trường?
Nhiều đơn vị dùng màu mũ để phân biệt vai trò (kỹ sư, công nhân, khách, an toàn viên). Quy ước màu do đơn vị tự đặt, nên phổ biến rõ cho mọi người.
Bảo Hộ Việt Nam có sẵn nhiều mẫu mũ bảo hộ lao động như mũ Nhật Quang N30 và mũ SSEDA Hàn Quốc, đủ màu cho công trình và nhà xưởng. Tìm hiểu thêm về mũ bảo hộ tại Wikipedia (Hard hat).