Giày bảo hộ cách điện là lớp bảo vệ ở chân cho thợ điện, công nhân vận hành trạm, người sửa chữa tủ điện và máy móc. Nhưng nhiều người hiểu sai con số “6kV”, “14kV” in trên giày, hoặc nhầm giày cách điện với giày chống tĩnh điện. Bài này giải thích giày cách điện bảo vệ được gì, đọc thông số ra sao, cách chọn và cách giữ giày luôn còn khả năng cách điện.
Giày bảo hộ cách điện là gì?
Đây là loại giày có đế và thân làm từ vật liệu không dẫn điện (thường là cao su hoặc PU đặc biệt), được thiết kế để hạn chế dòng điện đi qua cơ thể xuống đất khi người mang giày vô tình chạm vào vật mang điện. Khi bị điện giật, dòng điện thường đi từ tay xuống chân rồi xuống đất. Đế giày cách điện làm “đứt” đường đi đó, giảm nguy cơ dòng điện chạy qua tim.
Điểm cần nhớ: giày cách điện là lớp bảo vệ bổ sung. Khi làm việc với điện, người lao động vẫn phải cắt điện, treo biển, nối đất theo đúng quy trình an toàn, và dùng kèm găng tay cách điện, thảm cách điện khi cần.
Con số 6kV, 14kV trên giày nghĩa là gì?
Trên thị trường thường gặp giày ghi 6kV, 14kV, 18kV… Đây là mức điện áp mà nhà sản xuất dùng để thử nghiệm khả năng cách điện của giày trong điều kiện tiêu chuẩn (giày khô, mới, không hư hỏng). Con số này giúp so sánh các loại giày với nhau.
Nó không có nghĩa là người mang giày 14kV được phép chạm vào dây có điện áp 14kV. Trong thực tế, mức bảo vệ còn phụ thuộc độ ẩm, bụi bẩn, độ mòn của đế, vật lạ cắm vào đế… Vì vậy:
- Chọn giày có mức thử nghiệm cao hơn rõ rệt so với điện áp nơi làm việc.
- Không bao giờ coi giày là lý do để làm việc trên thiết bị đang có điện mà bỏ qua quy trình.
- Làm việc với lưới trung thế, cao thế phải dùng đủ bộ dụng cụ chuyên dụng theo quy định của ngành điện.
Ai cần trang bị loại giày này?
Không phải công nhân nào cũng cần giày cách điện. Những nhóm sau nên được ưu tiên trang bị:
- Thợ điện dân dụng và công nghiệp: lắp đặt, sửa chữa đường dây, ổ cắm, tủ phân phối trong nhà xưởng, toà nhà.
- Nhân viên vận hành, bảo trì: làm việc thường xuyên cạnh tủ điện tổng, máy biến áp, máy phát, hệ thống điều khiển.
- Thợ bảo trì máy móc: sửa máy công cụ, băng tải, cầu trục có nguồn điện lớn.
- Công nhân thi công công trình: khu vực có điện tạm, dây cáp kéo qua mặt bằng, dễ có điểm hở điện khi trời mưa.
Với các nhóm trên, giày cách điện nên nằm trong danh sách trang bị bảo hộ cá nhân, bên cạnh mũ, găng tay và quần áo phù hợp. Đơn vị nên ghi rõ trong quy định nội bộ vị trí nào bắt buộc mang, để tránh tình trạng mỗi người tự mua một kiểu.
Phân biệt giày cách điện và giày chống tĩnh điện
Hai loại này thường bị nhầm vì tên gần giống nhau, nhưng công dụng gần như ngược nhau:
| Tiêu chí | Giày cách điện | Giày chống tĩnh điện |
|---|---|---|
| Mục đích | Ngăn dòng điện đi qua người xuống đất | Cho điện tích tĩnh trên người thoát dần xuống đất |
| Đế giày | Không dẫn điện | Dẫn điện ở mức rất nhỏ, có kiểm soát |
| Dùng ở đâu | Sửa chữa, vận hành điện, tủ điện, trạm biến áp | Phòng sạch, nhà máy điện tử, khu có hơi dễ cháy |
Mang giày chống tĩnh điện đi sửa điện là sai. Ngược lại, mang giày cách điện vào phòng sạch điện tử cũng không đạt yêu cầu chống tĩnh điện.
Cách chọn giày bảo hộ cách điện phù hợp
- Xem mức cách điện: đọc thông số kV và tài liệu đi kèm. Hỏi rõ người bán giày đã được thử nghiệm ở mức nào.
- Xem yêu cầu khác của công việc: có cần mũi giày chống va đập, đế chống đâm xuyên, chống trơn, chống dầu không? Thợ điện công trình thường cần cả chống va đập lẫn chống đinh.
- Chọn kiểu cổ giày: cổ thấp nhẹ, thoáng, hợp với làm việc trong nhà xưởng. Cổ cao bảo vệ mắt cá tốt hơn khi đi lại ở công trường, mặt bằng gồ ghề.
- Chọn đúng cỡ: thử giày vào buổi chiều (lúc chân hơi nở), mang tất như khi đi làm. Giày quá rộng dễ trượt chân, quá chật gây đau khi mang cả ca.
- Chọn nơi bán rõ nguồn gốc: giày cách điện kém chất lượng nhìn bề ngoài không khác giày thường. Nên mua ở nơi có thông tin nhãn mác, thông số rõ ràng.
Một số mẫu đang có tại Bảo Hộ Việt Nam
- Hans HS77 cách điện 14KV (Hàn Quốc): kiểu cổ thấp, dễ mang hằng ngày.
- Giày bảo hộ cao cổ Hans HS630 cách điện 14KV: cổ cao, ôm mắt cá.
- Giày bảo hộ Hans HS-623NR Miracle khoá vặn cách điện 14KV: dùng khoá vặn thay dây buộc, mang và tháo nhanh.
Thông số chi tiết và giá từng mẫu xem trực tiếp trên trang sản phẩm.
Những điều làm giày mất khả năng cách điện
- Giày bị ướt hoặc thấm nước: nước và mồ hôi làm giảm khả năng cách điện. Không làm việc với điện khi giày, tất hoặc nền đang ướt.
- Đế bị nứt, mòn, thủng: vết nứt sâu hoặc mòn hết lớp đế là giày không còn đáng tin.
- Đinh, mạt sắt, dây kim loại cắm vào đế: vật kim loại xuyên qua đế có thể tạo đường dẫn điện.
- Dính dầu, hoá chất: một số loại dung môi làm cao su giòn, nứt nhanh.
- Tự ý thay lót giày bằng lót có chi tiết kim loại hoặc vật liệu không rõ.
Kiểm tra và bảo quản giày cách điện
- Trước mỗi ca: lật đế lên xem có vết nứt, vật lạ cắm vào, chỗ mòn bất thường không.
- Vệ sinh: lau bằng khăn ẩm, xà phòng nhẹ. Không ngâm giày trong nước, không giặt máy.
- Phơi khô: để nơi thoáng mát, tránh nắng gắt và gần nguồn nhiệt (lò, máy sấy nóng) vì nhiệt cao làm lão hoá cao su.
- Cất giữ: nơi khô ráo, không đè vật nặng lên giày, tránh xa dầu mỡ và hoá chất.
- Thay mới: khi đế hư hỏng, hoặc theo khuyến cáo của nhà sản xuất và yêu cầu kiểm định của đơn vị.
Câu hỏi thường gặp
Giày bảo hộ thông thường có cách điện không?
Không nên mặc định là có. Nhiều giày bảo hộ dùng đế cao su nhưng không được thiết kế và thử nghiệm để cách điện. Chỉ tin vào thông số ghi rõ trên giày và tài liệu kèm theo.
Giày cách điện có mũi thép được không?
Có những mẫu kết hợp mũi bảo vệ chống va đập. Quan trọng là toàn bộ giày đã được thiết kế và thử nghiệm cách điện. Hãy hỏi kỹ thông số khi mua.
Bao lâu nên thay giày cách điện?
Không có con số chung cho mọi trường hợp. Giày dùng hằng ngày ở công trường sẽ hỏng nhanh hơn giày dùng trong phòng điều khiển. Cứ thấy đế nứt, mòn sâu hoặc có vật cắm vào là thay ngay.
Bảo Hộ Việt Nam có sẵn nhiều mẫu giày bảo hộ và thiết bị an toàn chống điện giật cho thợ điện và doanh nghiệp. Liên hệ để được tư vấn chọn giày theo môi trường làm việc thực tế. Tìm hiểu thêm về an toàn điện tại Wikipedia (Electrical injury).